Sprawny układ hamulcowy to absolutna podstawa bezpiecznej jazdy. Samochód bez sprawnego silnika można jeszcze zepchnąć lub stoczyć z górki, ale bez możliwości hamowania staje się śmiertelnie niebezpieczny. Ciekawostką jest fakt, że historycznie pierwszy odnotowany wypadek śmiertelny w motoryzacji był związany właśnie z awarią hamulców.
Regularną wymianę tarcz, klocków czy okładzin bębnów hamulcowych traktujemy jako oczywistość, często zapominając o płynie hamulcowym. W wielu pojazdach, które wypadły z oficjalnego cyklu serwisowego, płyn nie jest wymieniany nawet przez sześć lat lub dłużej, co może prowadzić do poważnych konsekwencji.
Dlaczego stosujemy płyn hamulcowy zamiast mechanicznych rozwiązań?
Płyn hamulcowy w samochodzie służy do przenoszenia siły z pedału hamulca (i wspomagania) na hamulce pojazdu. Chociaż można by pomyśleć o zastosowaniu stalowej linki, jak w rowerach czy motocyklach z hamulcami bębnowymi, takie rozwiązanie ma swoje ograniczenia – z czasem powstają luzy eksploatacyjne, a konserwacja jest bardziej wymagająca.
System hydrauliczny ze wspomaganiem okazuje się znacznie lepszym rozwiązaniem. Nie bez powodu stosuje się go również w nowoczesnych rowerach, a także w przemyśle lotniczym do sterowania sterem kierunku i innymi elementami aerodynamicznymi w większych samolotach. Ciekawym wyjątkiem jest Boeing 737, który nadal częściowo wykorzystuje sterowanie mechaniczne.
Hydraulika ma tę przewagę, że nie występują w niej luzy eksploatacyjne (są one wypełniane przez sam płyn) i może przenosić znaczne siły. Ma jednak również wady, z których dwie najważniejsze mogą negatywnie wpływać na działanie samochodu – określoną temperaturę wrzenia oraz zdolność do pochłaniania wilgoci z powietrza.
ZOBACZ RÓWNIEŻ: Różowy płyn do samochodu. Czym jest i dlaczego jest ważny?
Jak starzenie się płynu hamulcowego wpływa na bezpieczeństwo?
Pogorszenie właściwości płynu hamulcowego następuje głównie przez pochłanianie wilgoci z powietrza, co prowadzi do obniżenia temperatury wrzenia. Właśnie dlatego zaleca się wymianę płynu co około dwa lata. Płyn, który wchłonął wodę, ma znacznie niższą temperaturę wrzenia, co może drastycznie wpłynąć na skuteczność hamowania.
Amerykańska norma DOT wyróżnia trzy podstawowe kategorie płynów hamulcowych. Nowy płyn DOT3 ma temperaturę wrzenia 205°C, ale z 3,7% zawartością wody spada ona do zaledwie 140°C. Najpopularniejszy płyn DOT4 charakteryzuje się temperaturą wrzenia 230°C, która przy zanieczyszczeniu wodą spada do 155°C. W przypadku płynu DOT5 (lub DOT5.1) temperatura wrzenia wynosi 260°C, ale z 3,7% zawartością wody spada do 180°C.
Właściwości płynów hamulcowych określają również normy ISO 4925, SAE J 1703 czy 1704 oraz indywidualne normy producentów. Najnowsze standardy wymagają od płynów hamulcowych większej odporności na pochłanianie wody i bardziej stabilnej lepkości w zależności od temperatury pracy. W przypadku eksploatacji w bardzo niskich temperaturach niewłaściwa lepkość może pogorszyć działanie systemów ABS i ESP, które pracują z szybkimi impulsami w układzie hamulcowym.
Praktyczne aspekty użytkowania układu hamulcowego
Podczas gdy płyn w stanie ciekłym jest praktycznie nieściśliwy, pary powstające podczas jego wrzenia już tak. Gdy płyn zawiera dużo wody, przy wysokiej temperaturze łatwo tworzą się w układzie pęcherzyki. Objawia się to miękkim pedałem hamulca i znacznie zmniejszoną skutecznością hamowania.
Osoby jeżdżące często na tor wyścigowy dobrze znają to zjawisko – standardowy samochód z najpopularniejszym płynem DOT4 wytrzymuje maksymalnie dwa-trzy intensywne okrążenia, zanim płyn hamulcowy zacznie się przegrzewać. Zawodowcy radzą sobie z tym poprzez modyfikacje układu hamulcowego i lepsze chłodzenie.
W codziennym ruchu drogowym nie ma jednak miejsca na takie kompromisy. Z wyjątkiem kilku szczególnych miejsc, nie ma tu stref bezpieczeństwa jak na torze. W sytuacji kryzysowej, na przykład podczas zjazdu z długich wzniesień, hamulce muszą działać niezawodnie. Dlatego tak ważne jest, aby płyn hamulcowy miał jak najwyższą odporność na wysoką temperaturę.
Skąd bierze się wysoka temperatura w układzie hamulcowym?
Płyn hamulcowy nagrzewa się przede wszystkim od samych hamulców. Podczas tarcia tarcz i klocków hamulcowych (lub okładzin w bębnach) powstaje ogromna ilość energii cieplnej, która przez zaciski hamulcowe przenika właśnie do płynu.
W przypadku standardowych samochodów osobowych wystarczy stosować płyn zalecany przez producenta, pamiętając jedynie o regularnych wymianach. Nie tylko właściciele aut sportowych powinni zwracać uwagę na odporność płynu na wysokie temperatury.
Jeśli nie wiemy, w jakim stanie jest płyn w naszym samochodzie, zwłaszcza w przypadku niedawno kupionego auta używanego, najlepszym rozwiązaniem jest po prostu zlecenie jego wymiany. Da nam to pewność bezpiecznej eksploatacji pojazdu.
Jak prawidłowo korzystać z hamulców podczas jazdy?
Należy hamować krótko i intensywnie, unikając niepotrzebnego używania hamulców. Najgorszym nawykiem jest zjazd z długiego wzniesienia z ciągłym, lekkim naciskiem na pedał hamulca. Ten błąd popełnia wielu kierowców – jadą z góry, nie zwalniają i przez całe minuty świecą się ich światła stop.
Chociaż dla pasażerów krótkie, ale silniejsze naciśnięcia pedału hamulca mogą być mniej komfortowe, jest to lepsza technika hamowania. Owszem, hamulce chwilowo wytwarzają więcej ciepła, ale po zwolnieniu pedału szybko się ochładzają w strumieniu powietrza.
Warto również wykorzystywać hamowanie silnikiem. W nowoczesnych silnikach jest to trudniejsze ze względu na minimalizację tarcia i strat, ale zawsze lepiej coś niż nic. Podczas zjazdu ze wzniesienia należy używać niższych biegów, aby zwiększyć obroty silnika. W przypadku automatycznych skrzyń biegów, jeśli to możliwe, warto ręcznie redukować biegi. Niektóre automatyczne skrzynie biegów posiadają specjalny tryb do zjeżdżania z długich wzniesień – w tym trybie skrzynia nie włącza wyższych biegów, ale poprzez redukcję zwiększa obroty silnika, zwiększając tym samym jego zdolność do hamowania pojazdem.
ZOBACZ RÓWNIEŻ: Czarne kropki na szybie samochodu. Pozornie bez sensu, ale mają wiele funkcji
Serwisowanie układu hamulcowego – praktyczne wskazówki
Należy stosować wysokiej jakości płyny hamulcowe o wysokiej temperaturze wrzenia i lepszej odporności na wiązanie wody. Najlepiej trzymać się zaleceń producenta lub zapytać o nowocześniejszy produkt w przypadku starszego samochodu. Od czasu produkcji pojazdu właściwości płynów mogły się znacznie poprawić.
Wymiana płynu hamulcowego nie jest szczególnie kosztowna. Na przykład w autoryzowanym serwisie to koszt 150-200 złotych, wliczając materiały i robociznę. Autoryzowane serwisy pracują według znormalizowanych czasów – na wymianę płynu w wielu modelach przewidziane jest 30 minut.
Interwały wymian różnią się w zależności od marki, ale zazwyczaj wynoszą dwa lata lub określony przebieg. Ważniejszy jest jednak wiek płynu niż przebieg, ponieważ woda dostaje się do płynu nawet gdy samochód jest rzadko używany. Każdy profesjonalny warsztat może zmierzyć zanieczyszczenie płynu wodą i temperaturę wrzenia.
Metody wymiany płynu hamulcowego – co warto wiedzieć?
Wymiana płynu hamulcowego może być przeprowadzana na różne sposoby. Najprostszą i najszybszą metodą jest odsysanie płynu ze zbiorniczka w komorze silnika, jednak nie pozwala to na usunięcie całego płynu z układu hamulcowego.
Bardziej dokładną metodą, choć czasochłonną, jest spuszczenie płynu przez układ hamulcowy. Profesjonalni mechanicy często wybierają tę opcję, ponieważ jest bardziej niezawodna. Istnieją dokładne procedury serwisowe dotyczące tego procesu.
Ze względu na znaczenie układu hamulcowego dla bezpieczeństwa, wymianę płynu najlepiej powierzyć profesjonalnemu serwisowi. Jeśli nie masz odpowiedniej wiedzy i wyposażenia, nie powinieneś podejmować się tej czynności samodzielnie.
