Ferdinand Porsche – geniusz motoryzacji z czeskich Sudetów
Ferdinand Porsche, uznawany za największego konstruktora samochodów, jaki kiedykolwiek urodził się na ziemiach czeskich, przyszedł na świat 3 września 1875 roku w sudeckiej miejscowości Maffersdorf. Pochodził z niemieckiej rodziny i urodził się w Austro-Węgrzech, ale po 1918 roku otrzymał obywatelstwo czechosłowackie, które w 1934 roku zamienił na niemieckie. Jego rodzinna miejscowość, początkowo znana jako Maffersdorf, z czasem zmieniła nazwę na Vratislavice nad Nisou i stała się częścią miasta Liberec.
Porsche spędził większość swojego życia w Austrii, ale zmarł jako Niemiec w Stuttgarcie 30 stycznia 1951 roku. Został pochowany w austriackim Zell am See. Jego dom rodzinny, po gruntownej renowacji, został ponownie otwarty w listopadzie 2016 roku jako ekspozycja poświęcona Ferdinandowi Porschemu. Można tam zobaczyć nie tylko dokumenty, ale także niektóre z samochodów, których konstrukcją zajmował się Porsche lub którym nadał swoje nazwisko.
Życie Porsche to fascynująca historia człowieka, który bez formalnego wykształcenia stał się jednym z najważniejszych innowatorów w dziedzinie motoryzacji. Jego wpływ na rozwój technologii samochodowej jest nie do przecenienia, a jego dziedzictwo żyje do dziś w postaci marki Porsche.
Fot. Porsche
Od blacharza do pioniera elektryfikacji
Ferdinand Porsche, syn wiejskiego blacharza Antona Porsche (1845-1908), ukończył jedynie szkołę podstawową. Nie zdobył żadnego innego formalnego wykształcenia i nigdy nie zdawał żadnych egzaminów. W wieku czternastu lat zakończył edukację, a jego ojciec chciał, aby pracował w rodzinnym warsztacie i został jego następcą, zwłaszcza po przedwczesnej śmierci starszego brata Antona (1873-1888), który zginął w wypadku przy pracy.
Jednak młody Ferdinand miał inne plany. Uczęszczał na kursy elektrotechniki w szkole przemysłowej w Libercu, samodzielnie konstruował baterie, dynama i przełączniki. W wieku osiemnastu lat zaskoczył ojca, instalując w ich domu oświetlenie elektryczne własnej konstrukcji. Widząc talent syna, ojciec skapitulował i pozwolił mu odejść do pracy w Wiedniu, wybierając na swojego następcę w rodzinnym przedsiębiorstwie młodszego syna Oskara (1881-1941).
W Wiedniu Ferdinand zdobywał doświadczenie w fabryce elektrotechnicznej Vereinigte Elektrizitäts-AG (wcześniej znanej jako Bélla Egger & Co., później jako Brown Boveri). Szybko awansował i już w wieku dwudziestu dwóch lat został kierownikiem działu testów. W wolnym czasie uczęszczał na wykłady z elektrotechniki na uniwersytecie, mimo że nie mógł tam oficjalnie studiować z powodu braku ukończonej szkoły średniej. To właśnie w pracy poznał Aloisię Johannę Kaes, która została jego życiową partnerką i matką ich dzieci: córki Louise, zamężnej Piëch (1904-1999), i syna Ferry’ego (1909-1998), który wprowadził do produkcji najsłynniejsze modele Porsche 356 i 911.
ZOBACZ RÓWNIEŻ: Ranking sprzedaży marek premium w Polsce 2024. Jacy producenci i modele wiodą prym?
Rewolucja w motoryzacji – pierwsze hybrydy i elektryczne pojazdy
Fascynacja Ferdinanda Porschego elektrotechniką doprowadziła go do skonstruowania pierwszych samochodów elektrycznych i hybrydowych. W 1899 roku został zatrudniony przez Jacoba Lohnera, producenta powozów dla dworu cesarskiego, który zdecydował się na montaż silnika elektrycznego w powozie bez koni. Firma Jacob Lohner & Co. odniosła natychmiastowy sukces, produkując różne typy pojazdów – od turystycznych po wyścigowe, zarówno w pełni elektryczne, jak i hybrydowe.
Na Wystawie Światowej w Paryżu w 1900 roku duże zainteresowanie wzbudził akumulatorowy Lohner-Porsche z płaskimi silnikami elektrycznymi o dużej średnicy, umieszczonymi bezpośrednio w piastach przednich kół. Pojazd był dostępny w wersji dwu- i czteromiejscowej, a także jako specjalny model wyścigowy z dwoma siedzeniami ustawionymi jedno za drugim dla zmniejszenia oporu aerodynamicznego.
Największym osiągnięciem był czteromiejscowy Lohner-Porsche z napędem na wszystkie cztery koła (Radnaben-Motor) i akumulatorami o masie dwóch ton, zbudowany dla brytyjskiego klienta E. W. Harta. Sam Ferdinand Porsche brał udział w wyścigach, ustanawiając najlepszy czas w wyścigu górskim Exelberg w 1902 roku w hybrydowym modelu z napędem na przednie koła. W tym samym roku odwiedził rodzinny Maffersdorf, gdzie zabrał na przejażdżkę hybrydowym pojazdem swojego brata Oskara i ojca Antona.
Od szybkich samochodów do własnej firmy
Porsche rozstał się z firmą Lohnera w 1904 roku, gdy koszty rozwoju zaczęły rosnąć i stały się zbyt wysokie dla Lohnera. Następnie objął stanowisko głównego konstruktora w firmie Austro-Daimler, zastępując Paula Daimlera. Zaprojektował tam szereg bardzo szybkich samochodów, w tym lekki sportowy czterocylindrowy model Sascha o pojemności 1,1 litra oraz duże sześciocylindrowe ADM. Opracował również pierwsze silniki lotnicze i ciężarówki, w tym wojskowy pojazd drogowy z napędem hybrydowym.
W 1923 roku opuścił firmę Austro-Daimler, gdy kierownictwo ograniczyło wydatki na sport motorowy. Warto wspomnieć, że Porsche wraz z Heinrichem Schönfeldtem wygrał Rajd Księcia Henryka w 1910 roku na samochodzie Austro-Daimler własnej konstrukcji. W tym czasie był już posiadaczem honorowego doktoratu Wiedeńskiej Wyższej Szkoły Technicznej za znaczący wkład w konstrukcję samochodów.
Kolejnym etapem kariery Porsche była praca w niemieckim Stuttgarcie, gdzie w kwietniu 1923 roku został szefem konstrukcji i członkiem zarządu Daimler-Motoren-Gesselschaft (DMG), znanego producenta samochodów Mercedes, a po połączeniu z firmą Benz – Mercedes-Benz. To właśnie w Stuttgarcie osiadł na stałe w nowej willi, w której garażach zbudowano pierwsze trzy prototypy słynnego Volkswagena Garbusa (wówczas znanego jako KdF-Wagen) na zlecenie niemieckich władz państwowych. Po krótkim epizodzie w austriackim Steyrze (1929-1930), Porsche usamodzielnił się i 1 grudnia 1930 roku założył własną firmę, która od 25 kwietnia 1931 roku nosiła oficjalną nazwę Dr. Ing. h.c. F. Porsche GmbH, Konstruktionsbüro für Motoren-Fahrzeug-, Luftfahrzeug- und Wasserfahrzeugbau (Biuro Konstrukcyjne Silników, Pojazdów, Samolotów i Statków). Tak rozpoczęła się nowa era w jego karierze.
Fot. Porsche
Legendarne konstrukcje i trudne czasy wojenne
Z końca lat trzydziestych pochodzą najsłynniejsze konstrukcje Ferdinanda Porsche. Były to samochody wyścigowe Auto Union z dwunasto- i szesnastocylindrowymi silnikami umieszczonymi z tyłu, popularny Volkswagen Garbus (Typ 1), którego wyprodukowano ponad 22 miliony egzemplarzy, oraz pierwsze samochody sportowe na bazie Volkswagena, z których po wojnie powstały pierwsze modele Porsche 356. Porsche pracował również nad innymi projektami dla ówczesnego rządu niemieckiego. Chociaż polityka go szczególnie nie interesowała, wstąpił do Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).
W rzeczywistości Porsche był całkowicie pochłonięty techniką i nowymi wyzwaniami. Zaangażował się w rozwój dział samobieżnych, czołgów, ciągników artyleryjskich, pojazdów amfibijnych i innej broni. Ta działalność stała się dla niego fatalna po wojnie, mimo że jej koniec spędził w austriackim Gmünd, gdzie ewakuował swoją rodzinę i biuro konstrukcyjne.
Po zakończeniu wojny francuski komunista i minister przemysłu Marcel Paul zaprosił Porsche jako doradcę do prac nad rozwojem popularnego samochodu Renault 4 CV. Jednak dyrektor znacjonalizowanej fabryki Renault, Pierre Lafaucheux, członek francuskiego ruchu oporu, ostro sprzeciwił się temu pomysłowi, nie tylko dlatego, że samochód był prawie gotowy. Ferdinand Porsche, mimo że nie brał udziału w zbrodniach wojennych, został wkrótce aresztowany i uwięziony w Dijon. Jego syna Ferry’ego zwolniono za kaucją, ale ojciec i szwagier Anton Piëch pozostali we francuskim więzieniu przez dwadzieścia miesięcy.
Narodziny legendy Porsche
Jeszcze w austriackim Gmünd Porsche stworzył pierwsze sportowe samochody przeznaczone do produkcji seryjnej, która ruszyła po wojnie w Stuttgarcie (model 356). Do innych projektów należał wyścigowy bolid Cisitalia-Porsche z napędem na wszystkie koła, który jednak nie doczekał się udziału w wyścigach Grand Prix.
Ferdinand Porsche dożył jeszcze pierwszych sukcesów sportowych Porsche 356, ale z nadszarpniętym zdrowiem po długim pobycie w więzieniu zmarł krótko po swoich 75. urodzinach. Jego syn Ferry prowadził rodzinną firmę aż do marca 1990 roku, kiedy przeszedł na emeryturę.
Dziedzictwo Ferdinanda Porsche żyje do dziś w postaci marki Porsche, która jest synonimem sportowych samochodów najwyższej klasy. Jego innowacyjne podejście do konstrukcji samochodów, w tym pionierskie prace nad pojazdami elektrycznymi i hybrydowymi, wyprzedziły swoją epokę i nadal inspirują inżynierów na całym świecie.
